Εκδηλώσεις
ΠΑΝΟΡΑΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ ΔΙΑΛΕΞΕΩΝ
24 Φεβρουαρίου – 22 Απριλίου 2010

Βυζαντινό Πανόραμα: η συνέχεια
Η πεντηκονταετία 1321 – 1372/3 και η κατάρρευση της Αυτοκρατορίας
Από την εποχή των εμφυλίων πολέμων για το αποδυναμωμένο στέμμα, την εξάπλωση των Σέρβων στα βυζαντινά και τα βουλγαρικά Βαλκάνια και την εδραίωση της δυναστείας του Οσμάν στη μικρασιατική Προποντίδα έως τη διείσδυση των Οθωμανών στα θρακικά εδάφη και την υποτέλεια της Κωνσταντινουπόλεως στους Οσμανλίδες.

Τέσσερις διαλέξεις τον Φεβρουάριο και Μάρτιο συν δύο τον Απρίλιο, μετά το Πάσχα, με θέμα: Ο Μυστράς των Παλαιολόγων και των Καντακουζηνών.
Ομιλήτρια η Μαριάννα Κορομηλά.

ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΔΙΑΛΕΞΗ θα κάνουμε μία σύντομη αναδρομή στην εποχή της βασιλείας των πρώτων Παλαιολόγων, δηλαδή του Μιχαήλ Η΄ και, κυρίως, του Ανδρονίκου Β΄. Αφενός για να ξαναβρούμε το νήμα του Βυζαντινού Πανοράματος, εκεί όπου το αφήσαμε την άνοιξη του 2008, κι αφετέρου για να τοποθετηθούμε στον χώρο και τον χρόνο, ώστε να παρακολουθήσουμε τη δυναστική έριδα που εξελίσσεται σε εμφύλιο το 1321. Ο Εμφύλιος, που έμεινε στην ιστορία ως «ο Πόλεμος των δύο Ανδρονίκων», παππού κι εγγονού, διαρκεί έως το 1328, ενώ το 1326 ο Ορχάν γκαζί, γιος του γενάρχη Οσμάν γκαζί, έκανε την Προύσα / Bursa πρωτεύουσα του Εμιράτου των Οσμανλίδων. Λίγο αργότερα, ο Ανδρόνικος Γ΄ έχασε τη μάχη στον Πελεκάνο, κοντά στη Νικομήδεια, κι έτσι η τελευταία (και ελλιπώς οργανωμένη) προσπάθεια για τη διάσωση της Μικρασίας χάθηκε.
Το κράτος των Παλαιολόγων θα περιοριστεί αποκλειστικά στα ευρωπαϊκά του εδάφη, σφηνωμένο ανάμεσα στους Σέρβους και τους Βούλγαρους, τους Φράγκους, τους Καταλανούς και τους Φλωρεντίνους, τους Γενοβέζους και τους Βενετούς, τους Τουρκομάνους συμμάχους και τους κάθε λογής γαμπρούς, κουνιάδους και διεκδικητές, ενώ τα μέλη της βυζαντινής αριστοκρατίας, τα μεγάλα μοναστήρια και η Εκκλησία θα σφίγγουν τη θηλιά, απαιτώντας φοροαπαλλαγές, προνόμια και μερίδιο στην εξουσία.

ΣΤΙΣ ΤΡΕΙΣ ΕΠΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ θα κάνουμε μία επισκόπηση των ιστορικών γεγονότων της πεντηκονταετίας και θα φωτίσουμε επί μέρους οικονομικά, κοινωνικά, θρησκευτικά και διπλωματικά θέματα, παρακολουθώντας τις παράλληλες εξελίξεις στον γύρω κόσμο.
Γενοβέζοι και Βενετοί στο Αιγαίο, στην Πόλη και στη Μαύρη Θάλασσα. Το ταξίδι του Ιμπν Μπατούτα στη βυζαντινή πρωτεύουσα, η συνάντησή του με τον Ανδρόνικο Γ΄ και ο Εβραίος μεταφραστής του αυτοκράτορα. «Ο Πόλεμος των δύο Ιωάννηδων» (1341-1347) και η καταστροφή μεγάλου μέρους της Θράκης και της Μακεδονίας. Ο Ιωάννης Καντακουζηνός και οι δεσπότες γιοί του Μανουήλ και Ματθαίος. Ο Έβρος, το Διδυμότειχο και η Αδριανούπολη. Ο εμίρης του Αϊδινίου και ο στόλος του. Οι Ζηλωτές της Θεσσαλονίκης. Ο μέγας δουξ Αλέξιος Απόκαυκος και η ήττα της (αδύναμης) αστικής τάξης. Παναγία των Βλαχερνών και Αγία του Θεού Σοφία. Δύο ποιήματα του Κωνσταντίνου Καβάφη*.
Ο «Μαύρος Θάνατος» από τη Μαύρη Θάλασσα και οι απανωτοί σεισμοί στην Προποντίδα. Οι Οθωμανοί στην Ευρώπη: η κατάληψη της Καλλιπόλεως (1354) και ο έλεγχος των Στενών του Ελλήσποντου.
Το ζήτημα της Ένωσης των Εκκλησιών, το ατελέσφορο ταξίδι του Ιωάννη Ε΄ του Παλαιολόγου στη Βενετία και στη Ρώμη και η κατάσταση στη Δύση.
Οι βυζαντινές «πρόνοιες» που γίνονται κληρονομικές γαίες, οι γεωργοί που γίνονται πάροικοι, οι περιοχές που μετατρέπονται σε «δεσποτάτα» (ή βυζαντινού τύπου φέουδα;), τα βάρη και η δυσφορία των αδυνάτων. Η χήρα Άννα, η κατσικούλα της και ο αμείλικτος φοροεισπράκτορας. Έμποροι, βιοτέχνες, ναυτικοί και τραπεζίτες. Ένταξη στο διεθνές εμπορικό δίκτυο ή αναγκαστικός συνεταιρισμός με Γενοβέζους και Βενετούς;
Ο Στέφανος Δουσάν, το απόγειο του Σερβικού κράτους και ο διαμελισμός του σε κρατίδια. Η ανταρσία του Ανδρονίκου Δ΄ και η τιμωρία του. Οι Οθωμανοί στα Κουμουτζηνά (Κομοτηνή), στο Διδυμότειχο και στην Αδριανούπολη, η ήττα των σερβικών δυνάμεων στη Μαρίτσα (Έβρος) και η διάλυση του Βουλγαρικού κράτους. Ο σουλτάνος Μουράτ Α΄, εγγονός του ιδρυτή της οθωμανικής δυναστείας, και οι δομές του υπό σύσταση Οθωμανικού κράτους. Το συρρικνωμένο Βυζάντιο υποτελές στον Μουράτ Α΄ (από το 1372/3).

[*Τα δύο ποιήματα του Καβάφη είναι: «Ο Ιωάννης Καντακουζηνός υπερισχύει» και «Από υαλί χρωματιστό».]

ΣΤΗΝ ΠΕΜΠΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΤΗ ΔΙΑΛΕΞΗ θα μιλήσουμε για την καστρόπολη του Μυστρά (προετοιμάζοντας και την ανοιξιάτικη επίσκεψή μας) και το βυζαντινό τμήμα του Μοριά. Ακόμα, εντελώς συνοπτικά, θα αναφερθούμε στο κίνημα των Ησυχαστών που επηρέασε βαθειά τη ζωή του Ιωάννη Καντακουζηνού. Αλλά στο θέμα θα επανέλθουμε στον επόμενο κύκλο διαλέξεων, επισκοπώντας την ιστορία του Αγίου Όρους στην εποχή των Παλαιολόγων κι άλλα θέματα που αφορούν σε αυτή την τόσο κρίσιμη εποχή.

Έξι διαλέξεις με προβολή εικονογραφικού και χαρτογραφικού υλικού
Οι τέσσερις πρώτες διαλέξεις:
Το απόγευμα της Τετάρτης 24/2, 3/3, 10/3 και της Δευτέρας 15/3 (6.30 με 9.00)

Επανάληψη το πρωί της Πέμπτης 25/2, 4/3, 11/3 και της Τρίτης 16/3 (11.00 με 1.30)

Και οι δύο μεταπασχαλινές:
Το απόγευμα της Τετάρτης 14/4 και 21/4 (6.45 με 9.15)
Επανάληψη το πρωί της Πέμπτης 15/4 και 22/4 (11.00 με 1.30).
Σημειώσεις Διαλέξεων θα δοθούν στους συμμετέχοντες.

Εγγραφές από τις 4 Φεβρουαρίου. Για τους συνδρομητές οι εγγραφές αρχίζουν από τις 20 Ιανουαρίου. Αν κάποιος θέλει να παρακολουθήσει το ένα από τα δύο μέρη, μπορεί να εγγραφεί είτε στις τέσσερις πρώτες διαλέξεις είτε στις δύο μεταπασχαλινές (Μυστράς), εφόσον υπάρχουν θέσεις.

Σημειώστε ότι οι πιθανότερες ημερομηνίες για την επίσκεψη στον Μυστρά, τη Σπάρτη και τον λακωνικό ελαιώνα, με ξεναγό την Ελένη Πετρούτσου, είναι το τριήμερο 23 με 25 Απριλίου (Παρασκευή απόγευμα με Κυριακή βράδυ). Ίσως να επαναληφθεί και στα μέσα Μαΐου, εάν υπάρξει συμμετοχή. Εκδηλώστε ενδιαφέρον.

Για πληροφορίες και δήλωση συμμετοχής παρακαλούμε επικοινωνήστε με τη γραμματεία στην ηλεκτρονική διεύθυνση info@apan.gr